Pablo Pikaso: Zavodio mlađe žene, zauvek promenio slikarstvo, do smrti stvarao umetnička dela

Bio je ne samo vrhunski slikar već i vajar, grafičar, keramičar, bakrorezac i pisac. Njegovo stvaralaštvo razvijalo se od naturalizma iz mladosti, preko kubizma i nadrealizma, do novih umetničkih pravaca, oblikujući modernu i savremenu umetnost tokom decenija. Pikaso je proživeo dva svetska rata, imao četvoro dece, pojavljivao se u filmovima i pisao poeziju. Preminuo je 1973. godine.

 

Rane godine (1881–1900): od sedme godine učio da crta i slika

Iako je veći deo odraslog života proveo u Francuskoj, Pablo Pikaso rođen je u Španiji, u gradu Malagi, u Andaluziji. Bio je prvorođeno dete Hozea Ruisa i Blaska i Marije Pikaso i Lopez. Odrastao je u katoličkoj porodici, ali se kasnije izjasnio kao ateista.

Pikasov otac takođe se bavio umetnošću. Zarađivao je slikajući ptice i druge divlje životinje, držao časove likovne umetnosti i bio kustos lokalnog muzeja. Kada je Pablo imao sedam godina, otac je počeo da ga podučava crtanju i slikanju uljanim bojama. Vrlo brzo je prepoznao sinovljev talenat.

Napustio likovnu akademiju da bi u muzeju proučavao dela starih majstora

Sa 13 godina Pikaso je upisao Školu lepih umetnosti u Barseloni, u kojoj je predavao i njegov otac. Godine 1897. započeo je studije na Kraljevskoj akademiji lepih umetnosti San Fernando u Madridu, tada najuglednijoj umetničkoj akademiji u Španiji. Međutim, tamo se zadržao kratko. Više ga je privlačio madridski muzej Prado, u kojem je proučavao dela velikih majstora poput Rembranta, Vermera, El Greka, Fransiska Goje i Dijega Velaskeza.

U tom ranom periodu Pikaso je slikao portrete, među kojima je i delo „Prva pričest“, na kojem je prikazana njegova sestra Lola. Pred kraj 19. veka u njegovim stilizovanim pejzažima počeli su da se uočavaju elementi simbolizma i njegovog ličnog tumačenja modernizma.

U Parizu ložio vatru svojim slikama

Godine 1900. Pikaso je prvi put otputovao u Pariz, tadašnji centar evropske umetničke scene. Stanovao je zajedno sa pesnikom i novinarom Maksom Jakobom, koji mu je pružio podršku i uveo ga u umetničke krugove. Živeli su u krajnjem siromaštvu, a ponekad su bili primorani da spaljuju Pikasove slike kako bi se zagrejali.

Ubrzo se Pikaso preselio u Madrid, gde je proveo prvi deo 1901. godine. Sa prijateljem Fransiskom Asisom Solerom pokrenuo je književni časopis „Mlada umetnost“, za koji je ilustrovao tekstove i crtao karikature sa simpatijama prema siromašnima. Do izlaska prvog broja počeo je da potpisuje svoje radove prezimenom „Pikaso“, umesto dotadašnjim imenom „Pablo Ruiz i Pikaso“.

Plavi period (1901-1904)

Pikasov takozvani Plavi period trajao je od 1901. do 1904. godine. U tom razdoblju pretežno je koristio različite nijanse plave boje, povremeno ih kombinujući sa drugim bojama. Jedno od najpoznatijih dela iz tog perioda, „Stari gitarista“ iz 1903. godine, prikazuje gitaru u toplim smeđim tonovima, koji se izdvajaju iz hladne plave palete.

Zbog prigušenih boja i sumornih motiva, slike iz Plavog perioda često se doživljavaju kao melanholične.

Istoričari umetnosti ovaj period uglavnom povezuju sa Pikasovom depresijom nakon samoubistva njegovog prijatelja. Među motivima koji se ponavljaju u njegovim delima iz tog vremena jesu slepilo, siromaštvo i ženski aktovi.

Ružičasti period (1904-1906)

Ružičasti period trajao je od 1904. do 1906. godine. Za razliku od hladnih tonova prethodne faze, Pikaso je tada koristio ružičaste i roze nijanse, dajući svojim slikama topliju atmosferu i ublažavajući melanholični karakter ranijih radova.

Među čestim motivima bili su harlekini, klovnovi i cirkuski izvođači. U ovom periodu nastalo je i jedno od njegovih komercijalno najuspešnijih dela, „Dečak sa lulom“.

Na slikama iz Ružičastog perioda primećuju se i elementi primitivizma, koji svedoče o Pikasovom eksperimentisanju sa različitim umetničkim izrazima.

Uticaj afričke umetnosti (1907-1909)

Od 1907. do 1909. godine Pikaso je intenzivno istraživao afričku umetnost i primitivizam. U tom periodu nastalo je jedno od njegovih najpoznatijih, ali i najkontroverznijih dela, „Gospođice iz Avinjona“.

Na njegovo stvaralaštvo uticala je uglasta stilizacija afričke umetnosti koju je video na izložbi u Palati Trokadero, kao i afrička maska u vlasništvu Anrija Matisa.

Zanimljivo je da je upravo Matis bio među najglasnijim kritičarima „Gospođica iz Avinjona“ kada je Pikaso prvi put predstavio sliku užem krugu prijatelja i kolega.

Analitički kubizam (1907-1912)

Od 1907. do 1912. godine Pikaso je, zajedno sa slikarom Žoržom Brakom, postavio temelje kubističkog pokreta. Njihove slike odlikovale su se paletom zemljanih tonova, dok su predmeti bili razloženi na složene geometrijske oblike.

Pikasova partnerka Fernanda Olivije, sa kojom je bio u vezi sedam godina, pojavljuje se na brojnim njegovim kubističkim delima. Među njima je i „Glava žene, Fernanda“ iz 1909. godine. Istoričari umetnosti smatraju da je Fernanda možda bila prikazana i na slici „Gospođice iz Avinjona“.

Njihova veza bila je burna, a definitivno su se razišli 1912. godine.

Sintetički kubizam (1912-1919)

Ova faza Pikasovog stvaralaštva trajala je od 1912. do 1919. godine. Nastavio je da razvija kubistički izraz, ali je u svoje radove uveo i novu tehniku, kolaž. Takođe je sve češće uključivao ljudsku figuru u kubističke kompozicije, što se može videti na slikama „Devojka sa mandolinom“ iz 1910. i „Ma Jolie“ iz 1911–1912. godine.

Dok su se brojni njegovi poznanici i umetničke kolege tokom Prvog svetskog rata pridružili vojsci, Pikaso je ratne godine proveo radeći u svom ateljeu.

Buran ljubavni život

• Još pre konačnog raskida sa Fernandom Olivije zaljubio se u Evu Guel, koja je bila inspiracija za njegovu sliku „Žena sa gitarom“ iz 1911. godine. Njihova veza trajala je do njene prerane smrti od tuberkuloze 1915. godine.
• Nakon toga, Pikaso je kratko bio u vezi sa Gabi Depjer Lespines, a tokom 1916. i 1917. godine zabavljao se sa dvadesetogodišnjom glumicom Pakeret i francuskom slikarkom Irin Lagut.
• Ubrzo potom upoznao je svoju prvu suprugu, rusku balerinu Olgu Hohlovu, kojom se oženio 1918. godine. Tri godine kasnije dobili su sina. Njihov odnos ubrzo se pogoršao, ali Pikaso je odbijao da pristane na razvod jer bi u tom slučaju morao da joj prepusti polovinu svog bogatstva. Ostali su formalno u braku sve do njene smrti 1955. godine, iako su se u međuvremenu otuđili.
• Godine 1927, kada je imao 46 godina, Pikaso je upoznao sedamnaestogodišnju Mariju Terezu Valter, devojku iz Španije. Započeli su vezu, a ona mu je rodila ćerku Maju. Ostali su zajedno do 1936. godine. Marija Tereza bila je i inspiracija za Pikasov ciklus „Volarova svita“, koji obuhvata 100 neoklasicističkih bakroreza završenih 1937. godine.
• Krajem tridesetih godina Pikaso je započeo vezu sa umetnicom i fotografkinjom Dorom Mar.
• Nakon oslobođenja Pariza 1944. godine, Pikaso je započeo vezu sa znatno mlađom studentkinjom umetnosti Fransoa Žilo. Dobili su sina Kloda 1947. godine i ćerku Palomu 1949. godine. I ova veza završila se kao i mnoge njegove prethodne, zbog njegovih čestih neverstava i nasilničkog ponašanja.
• Godine 1961, u 79. godini života, Pikaso se oženio svojom drugom i poslednjom suprugom, Žaklin Roke, koja je tada imala 27 godina. Ona je postala jedna od najvažnijih inspiracija u njegovom stvaralaštvu. Tokom poslednjih 17 godina života naslikao je više od 70 njenih portreta.

Neoklasicizam i nadrealizam (1919-1929)

Period od 1919. do 1929. godine obeležio je značajan zaokret u Pikasovom umetničkom izrazu. Nakon prve posete Italiji i završetka Prvog svetskog rata, u njegovim delima pojavila se težnja ka obnovi reda i klasičnih formi.

Akvarel „Uspavani seljaci“ iz 1919. godine primer je ovog pristupa. Pikasove neoklasicističke slike znatno su se razlikovale od njegovih ranijih kubističkih radova.

Međutim, sredinom dvadesetih godina, sa jačanjem nadrealističkog pokreta u Francuskoj, ponovo se okrenuo elementima primitivizma. Jedan od primera je slika „Tri plesačice“ iz 1925. godine, u kojoj se prepoznaje uticaj nadrealizma.

Tokom tridesetih godina njegova dela sve snažnije su odražavala nasilje i razaranja rata. Među najpoznatijima je „Gernika“, monumentalna umetnička interpretacija Španskog građanskog rata. U tom periodu minotaur, mitsko biće sa telom čoveka i glavom bika, postao je jedan od centralnih simbola njegovog stvaralaštva, potisnuvši harlekina koji se često pojavljivao u ranijim radovima.

Pozne godine (1940–1973)

Tokom Drugog svetskog rata Pikaso je ostao u Parizu, koji je bio pod nemačkom okupacijom. Trpeo je uznemiravanje Gestapoa, ali je nastavio da stvara.

U tom periodu povremeno se bavio i pisanjem poezije. Između 1939. i 1959. godine napisao je više od 300 pesničkih dela, a autor je i dve drame: „Želja uhvaćena za rep“ i „Četiri devojčice“.

U ovom periodu Pikaso se više posvetio vajarstvu. Godine 1949. učestvovao je na međunarodnoj izložbi u Muzeju umetnosti u Filadelfiji. Kasnije je izradio i skulpturu poznatu kao „Pikaso iz Čikaga“, koju je poklonio tom američkom gradu.

Kako se približavao kraju života, Pikaso je prolazio kroz novi period intenzivne kreativnosti. Njegovi poslednji radovi objedinjavali su elemente različitih stilova kojima se bavio tokom karijere, uključujući živopisne slike i bakroreze. U njima su stručnjaci kasnije prepoznali i začetke neoekspresionizma.

Pikasov uticaj na umetnost

Pablo Pikaso bio je jedna od najuticajnijih ličnosti u razvoju umetnosti 20. veka. Često je kombinovao različite stilove kako bi stvorio sasvim nova tumačenja sveta oko sebe. Imao je ključnu ulogu u razvoju kubizma, a kolaž je uzdigao na nivo priznate likovne umetnosti.

Vođen samopouzdanjem i spremnošću da zanemari konvencije i rizikuje odbacivanje, Pikaso je sledio sopstvenu viziju i neprestano pronalazio nove načine umetničkog izražavanja.

Njegova potraga za strašću, koja se ogledala i u brojnim ljubavnim vezama, bila je jedan od izvora inspiracije za bezbrojne slike, skulpture i grafike.

Pikaso nije bio samo čovek i njegovo delo. Postao je legenda, gotovo mit. U javnosti je odavno predstavljao oličenje genija moderne umetnosti. Bio je jedna od retkih ličnosti čije je stvaralaštvo povezalo raznovrsne, često haotične tokove kulture i na jedinstven način izrazilo umetnički duh čitave epohe.