Na današnji dan rođen je Luis Armstrong: Neverovatna priča o siromašnom dečaku koji je postao kralj džeza

Neki glasovi su toliko jedinstveni da ih prepoznajemo već posle nekoliko sekundi. Duboki glas Morgana Frimena, baršunasti vokal Berija Vajta, nezamenljivi ton Frenka Sinatre, a među njima zauvek ostaje i glas Luja Armstronga, topao, hrapav i pun emocije.

Nema ko ne zna pesmu „What a Wonderful World“, koja je postala simbol optimizma i lepote života. Ipak, iza tog glasa koji je decenijama svetu donosio radost krije se neverovatna životna priča: put dečaka iz siromašnog i rasno podeljenog Nju Orleansa do umetnika koji je zauvek promenio džez i popularnu muziku.

 

Ilustracija; Foto: Rawpixel.com/Shutterstock

Zanimljivosti

• Armstrong je svirao trubu toliko snažno da mu je često pucala usna.
• Tokom ranih snimanja, Armstrong je morao da stoji skoro 5 metara udaljen od drugih muzičara zbog svoje izuzetno snažne svirke.
• Bio je jedan od prvih muzičara koji su koristili solo kao oblik improvizacije u džez muzici.
• Primljen je u Dvoranu slavnih rokenrola (Rock and Roll Hall of Fame) 1990. godine.
• Dobio je nagradu Gremi (Grammy Award) 1964. godine.
• Armstrongova verzija pesme „Hello, Dolly!“ skinula je Bitlse sa vrha američkih muzičkih lista na vrhuncu ere „Bitlmanije“ 1964. godine.

Detinjstvo u Nju Orleansu i susret sa porodicom koja će mu promeniti život (1901–1913)

Luj Danijel Armstrong, zvani Sačmo, rođen je 4. avgusta 1901. godine u Nju Orleansu, u siromašnom crnačkom naselju poznatom po nasilju i rasnoj podeljenosti. Njegovi preci bili su američki robovi, a, iako je ropstvo ukinuto 40 godina pre nego što se Luj rodio, i on i njegova porodica i crnci u globalu suočavali su se sa posledicama ropstva koje će i u narednim decenijama ostati teške.

Otac je napustio porodicu dok su Luj i njegova sestra bili mali, pa je njihova majka, Meri En, jedva sastavljala kraj s krajem da prehrani decu. Kao dete je radio na ulicama, skupljao otpad, prodavao sitnice i pomagao porodici da preživi.

Oko 1907. godine dolazi u kontakt sa jevrejskom porodicom Karnofski. Bili su to doseljenici iz istočne Evrope koji su se bavili prodajom uglja, krpa i starog materijala. Kod njih je radio, ali je istovremeno pronašao nešto što mu je u detinjstvu najviše nedostajalo: toplinu, sigurnost i osećaj pripadnosti. Karnofski su ga hranili, podržavali i podsticali njegovo interesovanje za muziku. Zahvaljujući njima, prvi put je ozbiljnije upoznao pesmu, melodiju i izražavanje emocija kroz zvuk. Ostalo je zabeleženo da je uz njih prvi put zasvirao limeni korent, instrument sličan trubi, a kasnije nosio Davidovu zvezdu u znak zahvalnosti prema porodici koja mu je pružila dobrotu u najtežim godinama.

Prvi instrument, muzičko obrazovanje i početak karijere (1913–1923)

Prekretnica u Armstrongovom životu dogodila se 1913. godine kada je, kao jedanaestogodišnjak, završio u domu za dečake Colored Waif’s Home for Boys nakon što je tokom novogodišnje proslave pucao iz pištolja u vazduh. Tamo je upoznao muzičkog pedagoga Pitera Dejvisa, koji je prepoznao njegov talenat i naučio ga osnovama sviranja korneta. Armstrong je brzo napredovao i muzika je postala njegov način da pronađe disciplinu, samopouzdanje i izlaz iz siromaštva. Umesto deteta sa ulice, postao je mladi muzičar sa jasnim ciljem.

Po izlasku iz doma, počeo je da svira po ulicama, paradama i klubovima Nju Orleansa, grada koji je bio kolevka nove muzičke forme — džeza. Njegov veliki mentor postao je kornetista Džo „King“ Oliver, jedan od najcenjenijih muzičara tog vremena. Godine 1922. Oliver ga poziva u Čikago da se pridruži njegovom bendu, gde Armstrong počinje da privlači pažnju šire publike. Njegovi prvi studijski snimci nastali su 1923. godine sa orkestrom King Oliver’s Creole Jazz Band. Tako je počela karijera koja će promeniti istoriju muzike.

Od prve ploče do svetske slave (1923–1960)

Nakon prvih snimanja, Armstrong je počeo da razvija stil koji će zauvek promeniti džez. Umesto da bude samo deo ansambla, on je pokazao da pojedinačni muzičar može da bude glavni pripovedač kroz improvizaciju. Sa sastavima Hot Five i Hot Seven tokom 1920-ih snimio je dela koja se danas smatraju temeljima modernog džeza, među njima i čuveni „West End Blues“. Tokom 1930-ih, 1940-ih i 1950-ih Armstrong je prerastao granice džeza i postao međunarodna zvezda. Nastupao je na radiju, filmu i televiziji, putovao svetom i postao jedan od prvih američkih muzičkih ambasadora. Njegov osmeh, humor i energija učinili su ga simbolom optimizma, dok je njegov muzički uticaj promenio generacije pevača i instrumentalista. Od siromašnog dečaka iz Nju Orleansa postao je umetnik poznat u celom svetu.

Ilustracija; Foto: wonderlustpicstravel/Shutterstock

Pozne godine, najveći hitovi i smrt (1960–1971)

U poslednjoj deceniji života Armstrong je već bio legenda. Iako je njegovo zdravlje slabilo zbog decenija intenzivnog nastupanja, on nije želeo da se povuče. Godišnje je održavao stotine koncerata i nastupao širom sveta. Godine 1964. ostvario je neverovatan uspeh kada je njegova verzija pesme „Hello, Dolly!“ zauzela prvo mesto američkih top-lista i potisnula tada neprikosnovene Bitlse. Bio je to dokaz da je njegova umetnost prevazišla generacije.

Njegov poslednji veliki simbol postala je pesma „What a Wonderful World“, snimljena 1967. godine, koja je nakon njegove smrti postala globalni klasik. Pred kraj života Armstrong se suočavao sa ozbiljnim zdravstvenim problemima i počeo je da preispituje sopstvenu prošlost. U bolnici je napisao memoar o detinjstvu i porodici Karnofski, pokušavajući da razume iskustva koja su ga oblikovala. Umro je 6. jula 1971. godine u Njujorku, ostavljajući iza sebe jedno od najvećih muzičkih nasleđa 20. veka.

Ljubavni život, brakovi i porodica

Luj Armstrong se ženio četiri puta.

Njegova prva supruga bila je prostitutka iz Nju Orleansa, Dejzi Parker, sa kojom je bio u braku od 1919. do 1923. godine. 

Nakon razvoda oženio se pijanistkinjom i muzičarkom Lil Hardin Armstrong, koja je imala ogroman uticaj na njegovu karijeru. Ona ga je podsticala da napusti ulogu pratećeg muzičara i izgradi sopstveni identitet kao vođa benda. Njihov brak trajao je do 1938. godine.

Nakon toga bio je u braku sa Lusilom Vilson od 1942. godine do svoje smrti. Lusil je bila najveći oslonac u njegovom životu i ostala uz njega tokom zdravstvenih problema i poslednjih godina.

Armstrong nije imao biološku decu, ali je bio veoma vezan za porodicu. Sa suprugom Lusilom pokušavao je da usvoji dete, ali to nije ostvareno. Bio je poznat kao čovek velikog srca, pomagao je mladim muzičarima, a svoje prijatelje iz detinjstva nikada nije zaboravio, već je održavao kontakte do kraja života.

Privatno je bio emotivan, nežan i veoma odan ljudima koji su mu bili važni.

Saradnje sa velikim muzičkim zvezdama

Tokom karijere duge više od pet decenija, Armstrong je sarađivao sa nekim od najvećih imena svetske muzike. Jedna od njegovih najpoznatijih saradnji bila je sa Elom Ficdžerald, kraljicom džeza, sa kojom je snimio legendarne albume poput Ella and Louis (1956). Njegov hrapavi, topli glas i njena neverovatna vokalna preciznost iznedrili su neke od najpopularnijih džez kompozicija svih vremena. Armstrong je sarađivao i sa mnogim drugim velikim umetnicima svog vremena, uključujući Djuka Elingtona, Binga Krozbija i Frenka Sinatru.

Ilustracija; Foto: Ritu Manoj Jethani/Shutterstock