Marija Kiri: Žena koja je dva puta osvojila Nobelovu nagradu i promenila svet nauke

Marija Kiri, rođena kao Marija Sklodovska, rođena je u Varšavi 7. novembra 1867. godine, kao ćerka nastavnika srednje škole. Osnovno i opšte obrazovanje stekla je u lokalnim školama, a prve osnove nauke upoznala je zahvaljujući ocu. Priključila se revolucionarnoj studentskoj organizaciji, zbog čega je procenila da je bezbednije da napusti Varšavu, koja se tada nalazila pod ruskom vlašću, i preseli se u Krakov, koji je u to vreme bio pod austrijskom upravom, navodi se na zvaničnom sajtu Nobelove nagrade.

Na Sorboni upoznala budućeg supruga

Godine 1891. otišla je u Pariz kako bi nastavila školovanje na Sorboni, gde je diplomirala fiziku i matematiku. Godinu dana ranije, 1894, upoznala je Pjera Kirija, profesora na Visokoj školi za fiziku, za koga se udala naredne godine. Kasnije je nasledila supruga na mestu rukovodioca Fizičke laboratorije na Sorboni, a 1903. godine stekla je zvanje doktora nauka. Nakon tragične smrti Pjera Kirija 1906. godine, preuzela je njegovo mesto profesora opšte fizike na Fakultetu nauka. Bila je prva žena koja je obavljala tu funkciju. Godine 1914. imenovana je i za direktorku Kiri laboratorije pri Institutu za radijum Univerziteta u Parizu.

Njena istraživanja omogućila terapijsku primenu radijuma

Njena prva istraživanja, koja je sprovodila zajedno sa suprugom, odvijala su se u veoma teškim uslovima. Laboratorijska oprema bila je oskudna, a oboje su morali da drže veliki broj predavanja kako bi obezbedili sredstva za život. Otkriće radioaktivnosti, koje je 1896. godine objavio Anri Bekerel, podstaklo je bračni par Kiri na izuzetna istraživanja i analize, koje su dovele do izolovanja polonijuma, nazvanog po Marijinoj rodnoj zemlji, i radijuma. Marija Kiri razvila je metode za izdvajanje radijuma iz radioaktivnih ostataka u količinama koje su omogućile detaljno proučavanje njegovih osobina, a naročito njegovih terapijskih svojstava.

Živela za nauku i humanitarni rad

Tokom čitavog života Marija Kiri zalagala se za primenu radijuma u ublažavanju ljudske patnje. Tokom Prvog svetskog rata, uz pomoć ćerke Iren, lično se posvetila ovom humanitarnom radu. Do kraja života sačuvala je ogromnu strast prema nauci i značajno doprinela osnivanju laboratorije za proučavanje radioaktivnosti u svom rodnom gradu. Predsednik Sjedinjenih Američkih Država Herbert Huver uručio joj je 1929. godine donaciju od 50.000 dolara, koju su prikupili američki prijatelji nauke, za kupovinu radijuma namenjenog laboratoriji u Varšavi.

Marija Kiri bila je tiha, dostojanstvena i skromna žena, koju su naučnici širom sveta izuzetno cenili i poštovali. Od 1911. godine bila je članica Saveta za fiziku „Solvay“, a od 1922. i članica Komiteta za intelektualnu saradnju Lige naroda. Njeni naučni radovi objavljivani su u brojnim stručnim časopisima, a među njenim najpoznatijim knjigama su Istraživanja radioaktivnih supstanci (1904), Izotopija i izotopski elementi i čuveno delo Rasprava o radioaktivnosti (1910).

Nobelovu nagradu dobila dvaput - i za hemiju i za fiziku

Značaj njenog naučnog rada potvrđuju brojna priznanja koja je dobila. Dodeljene su joj počasne diplome iz prirodnih nauka, medicine i prava, kao i počasna članstva u naučnim društvima širom sveta. Zajedno sa suprugom, 1903. godine dobila je polovinu Nobelove nagrade za fiziku, za istraživanje spontanog zračenja koje je otkrio Anri Bekerel, kome je pripala druga polovina nagrade.

Godine 1911. dobila je i drugu Nobelovu nagradu, ovoga puta za hemiju, kao priznanje za doprinos istraživanju radioaktivnosti. Zajedno sa suprugom 1903. godine dobila je i Dejvijevu medalju Kraljevskog društva. Predsednik SAD Voren Harding uručio joj je 1921. godine, u ime američkih žena, jedan gram radijuma, u znak priznanja za njen doprinos nauci.

Marija Kiri preminula je 4. jula 1934. godine u Savoji, u Francuskoj, nakon kratke bolesti.