Patrijarh Pavle: Životni put čoveka koji je imao dvojku iz veronauke, pa postao patrijarh

Njegova svetost, erhiepiskop pećki, mitropolit beogradsko-karlovački i patrijarh srpski gospodin Pavle, rođen je kao Gojko Stojčević 11. septembra 1914. godine u selu Kućanci, srez Donji Miholjac (tada u Austrougarskoj, a sada u Hrvatskoj) u zemljoradničkoj porodici. Gimnaziju je završio u Beogradu, šestorazrednu Bogosloviju u Sarajevu, a Bogoslovski fakultet u Beogradu, stoji na zvaničnom sajtu Eparhije Bačke. 

Rano je ostao bez roditelja

Rano je ostao bez roditelja. Otac je otišao da radi u SAD, gde je oboleo od tuberkuloze i „vratio se kući da umre“ kada je dečaku bilo tri godine. Ubrzo se isto dogodilo i s majkom. Odgajila ga je tetka. Shvativši da je dete „vrlo slabačko“, poštedela ga je seoskih poslova i tako mu omogućila da se školuje.

Iz veronauke imao dvojku, a paralelno sa Bogoslovijom, studirao medicinu

Iako je mali Gojko bio sklon „predmetima gde ne mora da memoriše, kao što su matematika i fizika“, i iako je iz veronauke imao dvojku, uticaj rodbine je prevagnuo i njegov konačan izbor bila je bogoslovija.

Posle završene niže gimnazije u Tuzli (1925–1929) i bogoslovije u Sarajevu (1930–1936), došao je u Beograd, gde je upisao Bogoslovski fakultet. Tu je vanredno završio i preostale razrede gimnazije kako bi mogao da upiše i Medicinski fakultet. Na Medicinskom fakultetu stigao je do druge godine studija, dok je Bogoslovski fakultet završio, a tu ga je zatekao Drugi svetski rat. 

Tokom Drugog svetskog rata radio na građevini, pa postao veroučitelj

Da bi se izdržavao, radio je na beogradskim građevinama, što mu nije odgovaralo zbog slabog zdravlja. Na poziv svog školskog druga Jeliseja Popovića odlazi u ovčarsko-kablarske manastire, gde je proveo ostatak rata i započeo svoj monaški život.

Najpre je boravio u manastiru Svete Trojice u Ovčaru, a potom je radio kao veroučitelj deci izbeglica u Banji Koviljači. Tada se teško razboleo „na plućima“, a lekari su sumnjali na tuberkulozu i predviđali mu još svega tri meseca života. Izvesno vreme proveo je u manastiru Vujnu, gde se izlečio i u znak zahvalnosti izrezbario i poklonio manastiru drveni krst.

Zamonašen je u manastiru Blagoveštenju 1946. godine, kada je unapređen u čin jerođakona. Od 1949. do 1955. godine bio je sabrat manastira Rače. Školsku 1950/1951. godinu proveo je kao zamenik učitelja u Prizrenskoj bogosloviji Svetog Kirila i Metodija. U čin jeromonaha unapređen je 1954. godine, protosinđel je postao iste godine, a arhimandrit 1957. godine.

Postdiplomske studije u Atini

Od 1955. do 1957. godine bio je na postdiplomskim studijama na Bogoslovskom fakultetu u Atini. Za episkopa raško-prizrenskog izabran je 29. maja 1957. godine, a posvećen 21. septembra iste godine u beogradskoj Sabornoj crkvi. Čin posvećenja obavio je patrijarh srpski Vikentije. Ustoličen je za episkopa raško-prizrenskog 13. oktobra 1957. godine u prizrenskoj Sabornoj crkvi.

U Eparhiji raško-prizrenskoj gradio je nove crkve, obnavljao stare i porušene, rukopoložio i zamonašio brojne sveštenike i monahe. Starao se o Prizrenskoj bogosloviji, gde je povremeno držao predavanja iz crkvenog pevanja i crkvenoslovenskog jezika. Često je putovao, obilazio i služio u svim mestima svoje eparhije.

Tokom egzodusa Srba sa Kosova i Metohije, Prizrenska bogoslovija Svetog Kirila i Metodija privremeno je premeštena u Niš, a sedište Raško-prizrenske eparhije iz Peći u manastir Gračanicu.

Svedočio pred Ujedinjenim nacijama i bavio se naučnim radom

Kao episkop raško-prizrenski svedočio je u Ujedinjenim nacijama pred brojnim državnicima o stradanju srpskog naroda na Kosovu i Metohiji.

Bavio se i naučnim radom. Objavio je monografiju o manastiru Deviču pod naslovom „Devič, manastir Svetog Joanikija Devičkog“ (1989, drugo izdanje 1997). U „Glasniku Srpske pravoslavne crkve“ od 1972. godine objavljivao je studije iz liturgike u obliku pitanja i odgovora, od kojih je nastalo trotomno delo „Da nam budu jasnija neka pitanja naše vere“, I, II i III (1998).

Priredio je dopunjeno izdanje „Srbljaka“, koje je Sveti arhijerejski sinod Srpske pravoslavne crkve izdao 1986. godine. Takođe je priredio „Hristijanskije prazniki“ M. Skabalanoviča. Autor je i izdanja „Trebnika“, „Molitvenika“, „Dopunskog treb­nika“, „Velikog tipika“ i drugih bogoslužbenih knjiga u izdanju Sinoda. „Pitanja i odgovori čtecu pred preoizvodstvom“ objavio je 1988. godine, a „Molitve i molbe“ 1990. godine. Zaslugom patrijarha Pavla umnožen je i u 300 primeraka „Oktoih“ iz štamparije Đurđa Crnojevića.

Život posvećen pravoslavlju i veronauci

Patrijarh Pavle je dugi niz godina bio predsednik komisije Svetog arhijerejskog sinoda za prevod Svetog pisma Novog zaveta. Prvi prevod, koji je Crkva zvanično odobrila, objavljen je 1984. godine, a ispravljeno izdanje ovog prevoda 1990. godine. Takođe je bio predsednik Liturgičke komisije pri Svetom arhijerejskom sinodu, koja je pripremila i štampala „Služebnik“ na srpskom jeziku.

Tokom njegovog patrijarhovanja obnovljeno je i osnovano više eparhija. Bogoslovija na Cetinju obnovljena je 1992. godine. Godine 1994. otvorena je Duhovna akademija Svetog Vasilija Ostroškog u Foči, a 1997. godine i Bogoslovija u Kragujevcu, kao odsek Bogoslovije Svetog Save u Beogradu. Osnovana je i Informativna služba Srpske pravoslavne crkve.

U njegovo vreme, 1993. godine, u Beogradu je pokrenuta Akademija Srpske pravoslavne crkve za umetnosti i konzervaciju, sa nekoliko odseka: ikonopis, freskopis i konzervacija. Godine 2002. veronauka je vraćena u škole, a Bogoslovski fakultet vraćen je u sastav Beogradskog univerziteta, iz kojeg su ga komunističke vlasti izbacile 1952. godine.

Imajući u vidu zasluge patrijarha Pavla na polju naučne teologije, Bogoslovski fakultet Srpske pravoslavne crkve u Beogradu dodelio mu je 1988. godine zvanje počasnog doktora bogoslovlja.

Za srpskog patrijarha izabran je 1990. godine, kada je na tom mestu nasledio patrijarha Germana. Bio je 44. poglavar Srpske pravoslavne crkve.