Za jedne car, za druge Bog: Kako je Hajle Selasije postao simbol rastafarijanaca i rege kulture

Hajle Selasije, poslednji car Etiopije, bio je jedna od najznačajnijih i najkontroverznijih ličnosti Afrike 20. veka. Na vlasti je proveo više od četiri decenije, tokom kojih je pokušavao da modernizuje zemlju, uveo prvi pisani ustav i centralizovao vlast, ali su njegovu vladavinu pratili autoritarnost, pobune, siromaštvo i glad. Njegova politička karijera doživela je dramatičan kraj kada je 1974. godine svrgnut i zatvoren.

Ipak, priča o Hajleu Selasiju odavno je prevazišla granice Etiopije. Za pripadnike rastafarijanskog pokreta on nije bio samo afrički vladar, već božanska figura i inkarnacija Jahvea. Njegova titula „Lav od Jude”, poseta Jamajci i kasniji uticaj rege muzike, posebno Boba Marlija, dodatno su ga pretvorili u jednu od najprepoznatljivijih ličnosti afričke istorije.

Rođen kao Ras Tafari Makonen

Hajle Selasije rođen je kao Ras Tafari Makonen, sin Rasa Mekonena, guvernera Harara. Pre nego što je postao car, obavljao je različite političke funkcije i postepeno izgradio položaj jednog od najmoćnijih ljudi u Etiopiji.

U novembru 1930. godine krunisan je za cara i tada je dobio ime Hajle Selasije. Upravo njegovo ranije ime, Ras Tafari, kasnije će postati osnova za naziv rastafarijanskog pokreta.

Pokušao je da modernizuje Etiopiju

Jedan od njegovih prvih velikih političkih poteza bilo je donošenje novog ustava 1931. godine i formiranje prvog parlamenta.

Cilj je bio da se promeni način upravljanja zemljom i ograniči deo moći regionalnih prinčeva, uz istovremeno jačanje centralne vlasti. Hajle Selasije je tokom svoje vladavine nastojao da modernizuje administraciju i državne institucije, ali politički sistem nije postao demokratski u savremenom smislu.

Italija ga je proterala iz zemlje

Godine 1935. Italija pod vođstvom Benita Musolinija izvršila je invaziju na Etiopiju. Hajle Selasije obratio se Društvu naroda, pokušavajući da dobije međunarodnu podršku protiv agresije.

Etiopske snage su, međutim, poražene, a Hajle Selasije je 1936. godine otišao u egzil u Veliku Britaniju. Italija je okupirala zemlju, ali je etiopski otpor nastavljen.

Posle nekoliko godina, tokom Drugog svetskog rata, situacija se promenila. Britanske i etiopske snage potisnule su italijansku vojsku, a Hajle Selasije se 1941. godine vratio u Etiopiju. Petog maja iste godine ponovo je ušao u Adis Abebu i preuzeo vlast.

Po povratku je dodatno učvrstio vlast

Hajle Selasije je nakon povratka reorganizovao državnu upravu i zemlju podelio na 14 provincija. Time je nastojao da ojača centralnu vlast i smanji političku moć regionalnog plemstva.

Njegova vladavina, međutim, nije prošla bez otpora. Tokom četrdesetih godina izbile su pobune protiv centralne vlasti, dok su se nezadovoljstvo, siromaštvo i političke tenzije nastavili i kasnije.

Borio se protiv kolonijalizma

Hajle Selasije nije bio značajan samo u etiopskoj politici. Bio je jedan od istaknutih zagovornika afričkog jedinstva i borbe protiv kolonijalizma.

Etiopija je bila među članicama osnivačicama Ujedinjenih nacija, a 1963. godine u Adis Abebi osnovana je Organizacija afričkog jedinstva, čiji je prvi predsedavajući bio upravo Hajle Selasije. Ta organizacija kasnije je prerasla u Afričku uniju.

Njegova međunarodna uloga bila je posebno važna u vreme kada se veliki deo Afrike oslobađao evropske kolonijalne vlasti.

Bio je ključan za povratak Eritreje Etiopiji

Jedan od važnih političkih ciljeva njegove vladavine bilo je povezivanje Eritreje sa Etiopijom. Nakon Drugog svetskog rata, Ujedinjene nacije su 1950. odlučile da Eritreja bude federisana sa Etiopijom, a federacija je stupila na snagu 1952. godine.

Hajle Selasije je kasnije ukinuo federalni status Eritreje i 1962. godine je pripojio Etiopiji kao provinciju. Taj potez doprineo je dugotrajnom oružanom sukobu i eritrejskoj borbi za nezavisnost.

Zašto ga Rastafarijanci smatraju božanskom figurom?

Tu njegova biografija dobija potpuno drugačiji tok.

Rastafarijanski pokret nastao je na Jamajci, a njegovo ime potiče upravo od imena Ras Tafari. Njegovi pripadnici Hajlea Selasija smatraju božanskom figurom, odnosno inkarnacijom Jaha.

Veliku ulogu u tome imala su proročanstva i simbolika povezana sa njegovim krunisanjem. Njegova puna carska titula uključivala je i naziv „Lav od Jude”, što su Rastafarijanci povezivali sa biblijskim nasleđem i očekivanjem mesijanske figure.

Zanimljivo je, međutim, da sam Hajle Selasije nije prihvatao da je bog ili Mesija. Bio je pripadnik Etiopske pravoslavne crkve.

Njegova poseta Jamajci bila je istorijski događaj

Kada je Hajle Selasije 1966. godine posetio Jamajku, dočekale su ga velike mase ljudi, a njegov dolazak imao je posebno značenje za Rastafarijance.

Njegova poseta dodatno je učvrstila vezu između Etiopije i rastafarijanskog pokreta. Etiopija je u rastafarijanskoj simbolici predstavljala Sion, odnosno obećanu zemlju.

A onda je došao Bob Marli

Hajle Selasije je kroz istoriju ostao snažno povezan sa rege muzikom i rastafarijanskom kulturom. Jedan od ljudi koji su najviše doprineli tome da ova priča postane globalno poznata bio je Bob Marli.

Marli je kroz svoju muziku promovisao rastafarijanske ideje, simboliku Etiopije i lik Hajlea Selasija. Tako je etiopski car, decenijama nakon što je prvi put stupio na presto, postao deo svetske popularne kulture.

Njegov kraj bio je mnogo manje slavan

Do početka sedamdesetih godina nezadovoljstvo u Etiopiji postajalo je sve veće. Zemlju su pogađali siromaštvo, glad, ekonomski problemi i politički nemiri, dok su studenti, radnici, nastavnici i drugi građani zahtevali promene.

Hajle Selasije je 12. septembra 1974. godine svrgnut u vojnom puču. Vlast je preuzeo Derg, vojni komitet koji će kasnije uspostaviti marksističko-lenjinistički režim.

Hajle Selasije je zatvoren, a umro je 1975. godine u pritvoru. Okolnosti njegove smrti dugo su bile predmet kontroverzi, dok su kasnija istraživanja ukazivala na to da je ubijen.

Car čije je nasleđe i danas podeljeno

Hajle Selasije ostao je istorijska ličnost o kojoj postoje potpuno suprotna mišljenja. Njegove pristalice ističu modernizaciju Etiopije, diplomatsku ulogu i doprinos afričkom jedinstvu, dok kritičari ukazuju na autoritarnost njegove vlasti, političku represiju, siromaštvo i način na koji se obračunavao sa pobunama.

Za Rastafarijance, međutim, njegovo značenje je sasvim drugačije. Hajle Selasije nije samo poslednji car Etiopije. On je centralna figura religijskog i kulturnog pokreta koji je preko Jamajke i rege muzike postao poznat širom sveta.

Od etiopskog princa i cara, preko egzila i povratka na presto, do simbola Rastafarijanaca i figure koju je popularna kultura povezala sa Bobom Marlijem, njegov život obuhvata gotovo čitavu turbulentnu istoriju Afrike 20. veka.