Beograd obeležava 82. godišnjicu oslobođenja u Drugom svetskom ratu

Beograd je zauzet aprila 1941. i pod nemačkom okupacijom nalazio se do oktobra 1944, pune tri i po godine, kada su ga oslobodile snage sovjetske Crvene armije i Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije.Beogradska operacija, akcija oslobođanja glavnog grada Srbije i Jugoslavije, bila je ključna u procesu oslobađanja Jugoslavije, kako vojno strate&scaron;ki, tako i politički po&scaron;to je oslobađanjem Beograda određena i sudbina Jugoslavije, odnosno pitanje vlasti.Na tlo okupirane Jugoslavije sovjetska Crvena armija stupila je u skladu sa prethodno postignutim sporazumum, u Moskvi, septembra te 1944. između sovjetskog lidera Staljina i Josipa Broza Tita.Za Sovjete to je bila jedna u nizu operacija u sklopu konačnog razbijanja ratne ma&scaron;inerije nacističke Nemačke, dok je za rukovodstvo NOVJ, na taj način obezbeđen povoljan ishod rata.Nemci su prethodno Beograd utvrdili, opredeljeni da ga odlučno brane, u nadi da će zaustaviti dalji prodora Sovjeta, uz takođe važno obezbeđenje izvlačenja njihovih trupa sa juga, iz Grčke.Stoga su se, odmah po&scaron;to je Beograd oslobođen, nemačke formacije utvrdile u Sremu gde su žestoke borbe nastavljene mesecimna, se do sredine aprila naredne 1945. kada je Sremski front probijen.Važan strate&scaron;ki položaj Beograda bio je takođe razlog da nemačka Komanda Jugoistoka odnosno od avgusta 1943. Armijska grupa F, bude sme&scaron;tena u njemu.Beogradska operacija, odnosno oslobađenje grada oktobra 1944. započelo je artiljerijskom pripremom, žestokim dejstvima Sovjeta na grad, s ciljem slabljenja nemačkog otpora. Grad je inače znatnim delom prethodno razoren, počev od nemačkog bombardovanja aprila 1941. preko niza savezničkih razaranja iz vazduha, tokom 1944. ukupno u 11 navrata, od čega najrazornije na Uskrs 16/17. aprila 1944. godine.Sovjetskim oslobodiocima zapovedao je general Vladimir Ždanov, dok je snagama NOVJ tokom Beogradske operacije komandovao general Peko Dapčević.Oslobodioci su obode grada zaposeli tokom noći 13/14. oktobra, kada su Sovjeti rasporedili artiljeriju uperenu prema gradu na Avali. Priilazi Čukarci, kao Žarkovo ili Rakovica oslobođeni su14. oktobra. Tog dana, u poslepodnevnim satima 14. oktobra, usledio je zajednički napad na Beograd Crvene armije i snaga NOVJ. Iz pravca Čukarice put Savskog pristani&scaron;ta bio je jedan smer nastupanja oslobodilaca.Foto: Nenad Cavoski/ShutterstockTokom prvog dana i noći oslobođeni su Banjica, Dedinje, Topčider, kao i Dunav stanica na istočnom obodu urbane zone. Pojedinim jedinicama NOVJ i Crvene armije uspelo je da se istog dana probiju do Mostara i Slavije.Drugi pravac nastupanja oslobodilaca bio je od Topčidera na centar, ka ulici Kralja Milana. Žestoke borbe vođene su pritom na prostoru ulica Milo&scaron;a Velikog i Nemanjine, gde su se nemačke trupe odlučno branile, najverovatnije najvi&scaron;e s ciljem obezbeđenja Savskog mosta. Postojao je takođe pravac oslobađanja od Banjice preko Dedinja prema Krunskoj ulici.Od istoka, jedna kolona oslobodilaca kretala se niz Bulevar kralja Aleksandra put Du&scaron;anove ulice na Dorćolu.Do Trga republike, zapravo zdanja Narodnog pozori&scaron;ta, oslobodioci dopiru u popodnevnim satima 16. oktobra, da bi zgrada nacionalnog teatra konačno bila oslobođena tokom narednog dana. Odlučan otpor nemačkih okupacionih snaga posebno je bio žilav na prilazima Savi, zbog obezbeđenja uzmaka put Zemuna u Srem. Stoga su o&scaron;tre borbe vođenje na padini od Terazija ispod hotela Moskva prema Savi. Gotovo istovetna je bila situacija oko &Scaron;ećerane na Čukarici, takođe zbog prilaza reci. Paralelno, nemačke snage su imale artiljerijsku podr&scaron;ku sa Bežanije, iz Srema, pa i sa Ade Ciganlije. Nemci su kontranapade poku&scaron;avali sve do 18. oktobra. Istovremeno, utvrđivanje njihovih snaga u Sremu, odnosno oblikovanje potonjeg Sremskog fronta, uveliko je bilo u toku. Zastavu nove Jugoslavije partizan Miladin Petrović postavio je 19. oktobra predveče, na vrh oblakodera &quot;Albanija&quot; na Terazijama. Bila je to u to vreme najvi&scaron;a zgrada u Beogradu. Postavljanje zastave nove Jugoslavije u najužem sredi&scaron;tu grada označila je oslobađanje, odnosno poraz mrskih okupatora. Tada je zauzet i hotel &quot;Moskva&quot; na Terazijama kao i glavna Železnička stanica u dnu Nemanjine, na Savskom trgu.Tokom noći 19/20. oktobra usledio je beg nemačkih jedinica, pri čemu su i dalje žestoko branjeni prelazi preko Save, most, a takođe iz strate&scaron;kih razloga tvrđava, Kalemegdan. Foto: frantic00/ShutterstockPred zoru te noći oslobođen je i Kalemegdan, čiji je gornji grad prethodno uvek bio isključivo vojna zona. Savski most je prethodno miniran s namerom da bude podignut u vazduh po&scaron;to se nemačke trupe povuku. Oslobodioci su ga zauzeli ujutro 20. oktobra.Po Sovjetima, eksploziv postavljen na mostu demontirali su pripadnici Dunavske flotile Crvene armije, za &scaron;ta je odlikovan kapetan Grigorij Orhipenko. &Scaron;to ne znači da kablovi prethodno nisu bili presečeni, za &scaron;ta je po jednima bio zaslužan učitelj Miladinu Zarić, po drugima, zemunci Nikola Milovančev i Krsta Vučić.U Beogradu je, po povlačenju nemačkih snaga, ostalo ne&scaron;to prikrivenih pripadnika nemačkih formacija, posebnih jedinica, s ciljem diverzantskih dejstva u pozadini, koji su ubrzo neutralisani.Oslobađanje Zemuna usledilo je 22. oktobra. Linije nemačkog utvrđivanja u Sremu, na potezu Sremskog fronta, konačni oblik dobiće uglavnom duž prostora razdvajanja srpske i hrvatske etničke većine. Josip Broz Tito u oslobođeni Beograd dolazi iz Vr&scaron;ca, gde se nalazio tokom Beogradske operacije, po&scaron;to su sve vojne operacije okončane. Pitanje političkog raspleta u Jugoslaviji po oslobođenju time je re&scaron;eno, a na osnovu Sporazuma Tito - &Scaron;uba&scaron;ić. Povodom desetogodi&scaron;njice oslobođenja, 20. oktobra 1954. nasuprot Novog groblja otvoreno je Spomen groblje oslobodiocima Beograda.

Beograd obeležava 82. godišnjicu oslobođenja u Drugom svetskom ratu

Vaš komentar je uspešno snimljen i biće vidljiv nakon verifikacije administratora portala. Vrati se na vest

Vaš komentar je uspešno snimljen i biće vidljiv nakon verifikacije administratora portala.

Vrati se na vest