Četiri decenije od kataklizme nuklerane elektrane Černobilj

Pre 40 godina, prvih sati 26. aprila 1986. u sovjetskoj atomskoj elektrani u Černobilju eksplodirao je četvrti reaktor i izazvao najtežu mirnodopsku nuklearnu katastrofu, posle koje su hiljade ljudi umrle od posledica zračenja, a radioaktivni oblak prekrio je znatan deo Evrope, sa nesagledivim posledicama, natežim na prostoru juga Belorusije i severa Ukrajine.Prema pojedinim tumačenjima, od posledica radijacije, do na&scaron;ih dana, umrlo je između 200.000 i 400.000 ljudi, a smatra se da je posledice zračenja u manoj ili većoj meri osetilo do pet miliona ljudi. Černobilj se nalazi na krajnjem severu Ukrajine, u pograničnoj zoni sa Belorusijom, stotinak kilometara, severno od Kijeva. Na tom prostoru sovjetske vlasti izgradile su počev od sedamdesetih elektranu, u kojoj su u vreme tragedije aprila 1986. radila četiri reaktora, tipa RMBK-1000, a jo&scaron; dva su bila u izgradnji. U to vreme Černobilj je pokrivao približno 10 odsto potro&scaron;nje Ukrajine električnom energijom.Do katastrofe je do&scaron;lo na reaktoru 4, tokom testiranja vezanih za sistem hlađenja u slučaju prestanka napajanja elektičnom energijom.Testiranja te vrste poku&scaron;avana su u Černobilju 1982, 1984. i konačno 1986. Iako su posle prva dva testa vr&scaron;ene dodatne modifikacije, pobolj&scaron;anja, zbog nezadovoljavajućeg rezultata, te 1986. usledio je raspad sistema i eksplozija reaktora.Prva zvanična tumačenja, nakon tragedije, iznosila su tvrdnje da je reč o neodgovarajućem rukovanju, ljudskoj gre&scaron;ci. Potom su nuklearni stručnjaci razjasnili da su reaktori tog tipa imali ozbiljne sistemske nedostatke, i da osnovni uzrok tragedije jeste sama konstrukcija reaktora tipa RMBK-1000.Po&scaron;to se eksplozija dogodila, u 01.23, po moskovskom vremenu, a obim tragedije nije bio jasan poku&scaron;alo se s klasičnim ga&scaron;enjem. Gotovo svi pripadnici vatrogasnog tima koji se brzo na&scaron;ao na mestu tragedije stradaće narednih dana ili sedmica od posledica izloženosti radijaciji.Prve reakcije rukovodilaca i elektarne i lokalne partijske organizacije, svodile su se na obja&scaron;njenja da je sve pod kontrolom te da je reč o incidentu. Na istovetan načn su reagovale i vlasti u Kijevu, odnosno Moskvi. Razmere tragedije vlastodr&scaron;ci u Moskvi počeće da naslućuju tek po&scaron;to su sovjetski nuklearni stručnjaci uspeli da ukažu na težinu situacije.Kasnije tog dana osnovana je odgovarajuća komisija za istragu nesreće. Na njeno čelo postavljen je Valerij Legasov (1936 - 1988) zamenik direktora moskovskog &quot;Instituta za atomsku energiju Kurčatov&quot;. Iz Moskve je uz stručnjake upućen, kao centralna politička figura, Boris &Scaron;čerbina (1919 - 1990) stručnjak za energetiku, član CK, dugogodi&scaron;snji potpredsednik vlade Sovjetskog Saveza.Populacija obližnjeg Pripajta, gde su živeli radnici elektrane, evakuisana je otuda tek u ranim popodnevnim satima 27. aprila, ukupno oko 49.000 osoba.A narednog dana, 36 sati nakon nesreće, zaključeno je da je potrebna evakuacija stanovni&scaron;tva iz zone od 10 km, da bi područje evakuacije zatim bilo pro&scaron;ireno na 30 km.Po&scaron;to su razmere katastrofe postale nesumnjive, započelo je zatrpavanje otvorenog jezgra reaktora, helikopterskim nasipanjem iz vazduha, sa preko 5.000 tona peska, olova, gline i bora. Bio je to strahovito rizičan posao i odneo je brojne žrtve. Preko 600 pilota izvelo je hiljade letova nasipanja. Požar unutar reaktora 4 uga&scaron;en je tek 10. maja.Podjednako je opasna bila situacija sa odstranjivanjem visoko radioktavnog materijala iz jezgra reaktora koji se raspr&scaron;io eksplozijom. Pokazaće se da su robotski sistemi otkazivali zbog previsoke radijacije, i najveći deo tog posla obavili su ljudi. Sovjetske vlasti razmere katastrofe Černobilja priznale su tek po&scaron;to su odgovarajuće službe okolnih zemalja, pre drugih &Scaron;veđani, ukazale na vi&scaron;estruko uvećane nivoe zračenja, radioaktivnost razno&scaron;enu vazdu&scaron;nim strujama, vetrom. U jutarnjim satima 28. aprila, proradio je sistem alarmiranja u &scaron;vedskoj nuklearnoj elektrani Forsmark, udaljenoj oko 1.000 km vazdu&scaron;nom linijom od Černobilja. Posle početnih izjava da se dogodila manja nesreća, sovjetske vlasti su najzad uveče 28. aprila, u 21 sat, zvanično obelodanile da je do&scaron;lo do nesreće u nuklearnoj elektrani Černobilj. U međuvremenu oblaci radioaktivne pra&scaron;ine prekrili su osim delova Sovetskog Saveza, i Skandinaviju, veliki deo Centralne Evrope, delom i Jugoistočne. U sanaciji Černobilja i okruženja, bilo je angažovano oko 600.000 lica, takozvanih likvidatora. Sovjetske vlasti posvetiće se potom, osim izgradnje gigantskog sistema za hlađenje ispod kompleksa elektrane, izgradnji sarkofaga, kao prvog vida za&scaron;tite okoline. Prema objektima koji su ostali u upotrebi, po&scaron;to su dva rekatora i nadalje radila, sagrađena je betonska barijera debljine 200 metara. Rad reaktora 1 biće obustavljen novembra 1996. a reaktora 3 decembra 2000. godine, čime je elektrana Černobilj konačno obustavila rad.Neretko se ističe da je katastrofa elektrane u Černobilju, čije je zvanično ime inače bilo &quot;Černobiljska nuklearna elektrana Vladimir Iljič Lenjin&quot; znatno uru&scaron;ila poverenje građana u sovjetski režim, te da je među uzrocima potonjeg raspada te zemlje. Danas, u reaktoru 4, koji je 1986. eksplodirao, nalazi se oko 135 tona visoko radioaktivnog urana i plutonijuma, pa zračenje i dalje deformi&scaron;e strukture sarkofaga, &scaron;to zahteva nove radove, slojeve ojačavanja. Na udaljenosti stotinu metara od razorenog reaktora radijacija je približno 50.000 puta veća od dopu&scaron;tene. Zatvorena zona koja je neposredno ozračena, ukupne povr&scaron;ine veće od Luksemburga, nalazi se pod nadzorom. Poslednjih godina uoči aktuelnog rata na tlu Ukrajine ona je postala teren jednog ekscentričnog vida turizma, posebno nadgledanog. Sa druge strane uočeno je neobično bujanje prirode, flore, a vidna je i povećana brojnost pojedinih vrsta, kao vukova i medveda. Uspe&scaron;no su se adaptirali i konji Prževaljskog, jedne vrste koja je nastanjivala stepe centralne Azije.

Četiri decenije od kataklizme nuklerane elektrane Černobilj

Vaš komentar je uspešno snimljen i biće vidljiv nakon verifikacije administratora portala. Vrati se na vest

Vaš komentar je uspešno snimljen i biće vidljiv nakon verifikacije administratora portala.

Vrati se na vest